Welke maatregelen kan een regio nemen tegen netcongestie, en wie doet wat?

Er zijn twee sporen. Sneller bouwen: de netuitbreidingen die het knelpunt structureel oplossen zo vroeg mogelijk klaar hebben. Beter benutten: tot die tijd meer halen uit het net dat er ligt. Daaronder ligt een fundament van inzicht.

Dat fundament is per netdeel dezelfde drie vragen. Welk gebied hangt aan dit station? Op welke maanden en uren knelt het, en is dat bij afname of bij teruglevering? Welke netuitbreiding staat gepland, en wanneer? Zonder die antwoorden is elke maatregel een schot in het donker.

Van TenneT tot de klant: waar het knelt

Stroom gaat in zes treden van het hoogspanningsnet naar uw inwoners. Op elke trede kan het vol zitten. De blauwe treden zijn de plekken waar een gemeente of regio zelf iets kan doen.

1. 1

   TenneT 150 kV

   Het hoogspanningsnet in uw regio, met lijnen en kabels van 150 of 110 kV tussen de grote stations.

   Wat helpt: Uitbreiding door TenneT, en contracten waarmee bedrijven op drukke uren minder afnemen. De regio helpt met tracé, grond en vergunning.

2. 2

   HS/MS-station

   Hier zetten transformatoren de hoogspanning om naar 10 of 20 kV. Elk station voedt een eigen gebied.

   Wat helpt: Een transformator erbij, een batterij naast het station, en flex bij de grote verbruikers die aan dit station hangen.

3. 3

   50/10 kV- en schakelstations

   In een deel van het land een tussenstap via 50 kV. Elders een schakelstation dat de ringen van het middenspanningsnet verdeelt.

   Wat helpt: Een vrij veld of een extra kabel, zodat een nieuwe wijk of een terrein een eigen voeding krijgt.

4. 4

   Middenspanningsnet

   Ringen van 10 of 20 kV onder de straat, van het station naar de wijken, bedrijven en terreinen.

   Wat helpt: Netbewust plannen: de volgorde van bouwen afstemmen op het net, en een groepscontract op een bedrijventerrein.

5. 5

   Wijktrafo en laagspanning

   Het huisje in de wijk zet 10 kV om naar 400 volt. Daarachter liggen de kabels naar de woningen.

   Wat helpt: Woningen die op de piek weinig vragen, slim laden en soms een buurtbatterij.

6. 6

   Klant

   De woning, de school of het bedrijf met een eigen aansluiting en een eigen contract.

   Wat helpt: Een flexibel contract, energiemanagement en een batterij achter de meter.

De netbeheerder bouwt, maar de gemeente bepaalt een deel van de doorlooptijd. Grond, zakelijke rechten, toegang en vergunningen liggen bij de gemeente. Daar zit vaak de winst.

• Netuitbreidingen vroeg in het omgevingsplan. Neem tracés en stationslocaties op zodra de netbeheerder ze deelt. Dat kan alleen als die planning op tijd komt, dus vraag erom.
• Omwonenden en bedrijven vroeg informeren. Spreek per project af wie de omgeving informeert. De netbeheerder levert inhoud en planning, de gemeente helpt waar dat loont.
• Gerichte technische versnelling. Soms is een onderdeel op het station de zwakste schakel, zoals een vermogensschakelaar. Of er zijn vrije middenspanningsvelden waarmee een nieuwe wijk of een terrein eerder een eigen kabel krijgt. Vraag de netbeheerder dat te toetsen.
• Een projectregister. Een overzicht van alle netuitbreidingen in het gebied, met scope, fase, verwachte inbedrijfstelling en een eigenaar per project. Houd het licht.

Dit spoor werkt binnen een jaar, mits de netbeheerder meewerkt en de kritieke uren bekend zijn.

Maatregel	Wat het is	Rol netbeheerder	Rol gemeente	Termijn
Flex bij bedrijven	Grote verbruikers verlagen of verschuiven hun verbruik op de kritieke uren, met een contract	Sluit het contract, bepaalt de uren	Opent deuren via parkmanagement; een flexproces voor alle gemeenten	binnen een jaar
Groepscontract op een terrein	Bedrijven delen een transportafspraak en verdelen de ruimte	Toetst en sluit het groepscontract	Brengt bedrijven bij elkaar, ondersteunt parkmanagement	een tot twee jaar
Tijdelijke opslag en opwek	Een batterij of generator levert op de kritieke uren tot de verzwaring klaar is	Bepaalt waar het kan aansluiten en koopt het in	Zoekt gronden, bereidt vergunning en stikstofroute voor	jaren, vergunning is het kritieke pad
Flex bij huishoudens	Huishoudens verschuiven verbruik via hun energieleverancier	Doet de uitvraag met leveranciers	Is afzender naar inwoners, met de uren van het eigen netdeel	middellang
Netbewuste nieuwbouw	Nieuwe woningen die op de piek minder vragen	Rekent met een lagere piek per woning	Regels voor gebied en kavel, volgorde van bouwen	per project
Netbewust laden	Publiek laden dat op de kritieke uren minder vraagt	Levert de uren	Neemt het op in concessies en in het eigen wagenpark	middellang

Een scan van het flexpotentieel is nuttig, maar het is nog geen gecontracteerd vermogen. Reken in de planning pas met wat in een contract staat.

Zo werkt een energiehub

Een energiehub is een groep bedrijven op een terrein die samen stroom opwekken, opslaan en gebruiken. Ze spreken af wie wanneer stroom neemt. Samen hebben ze dan minder ruimte op het net nodig dan ieder apart.

1. 1

   Groepscontract

   Een transportafspraak met de netbeheerder voor de hele groep bedrijven, in plaats van een per bedrijf. De ACM maakte dit mogelijk met de groepstransportovereenkomst.

2. 2

   Cable pooling

   Zonnepanelen, windturbine en batterij delen een aansluiting. De kabel wordt beter benut omdat ze niet tegelijk pieken.

3. 3

   Platform of coöperatie

   De bedrijven richten samen een rechtsvorm op die de ruimte plant en verdeelt, en die het contract met de netbeheerder sluit.

4. 4

   Sturing per bedrijf

   Elk bedrijf krijgt een energiemanagementsysteem dat pieken verschuift volgens het gezamenlijke plan.

Van idee tot werkende hub

Verkennen

1. 1Initiatief
2. 2Verkenning

Plan en ontwerp

1. 3Analyse
2. 4Ontwerpcriteria
3. 5Ontwerp

Realisatie

1. 6Contract
2. 7Uitvoering

Exploitatie

1. 8Exploitatie

Gemeente

Brengt bedrijven bij elkaar en kiest het terrein

Regelt ruimte in het omgevingsplan en denkt mee over de plek van een batterij

Verleent de vergunningen

Blijft aanspreekpunt bij uitbreiding van het terrein

Parkmanagement

Neemt het initiatief en peilt de animo

Verzamelt verbruiksgegevens en vormt de groep

Richt het platform of de coöperatie op

Beheert de hub en neemt nieuwe bedrijven op

Provincie

Steunt de haalbaarheidsstudie

Deelt kennis uit andere hubs

Netbeheerder

Geeft aan of het netdeel in aanmerking komt

Toetst het ontwerp en de spelregels

Sluit het groepscontract en past de aansluiting aan

Bewaakt de afspraken in het contract

Een paar maatregelen liggen bij het Rijk en de netbeheerder. De regio levert er informatie voor, en volgt.

Risicobereidheid. Meer ruimte door bewust met risico om te gaan, bijvoorbeeld door de storingsreserve te benutten. Dat is geen fysieke uitbreiding, en afname en teruglevering blijven apart. Prognoses. Netbeheerders rekenen met prognoses van woningbouw, warmte en laden. Lokale kennis van de gemeente maakt die beter. Lever de woningbouwplanning en de grote aanvragen dus aan. Een kostenkader. Het inkopen van regelvermogen kost geld. Die kosten lopen via de nettarieven, en het kader daarvoor maakt de netbeheerder.

Werk met een lijst, geen stapel plannen. Per maatregel een regel met:

• de trekker, met naam;
• wat de netbeheerder doet, wat de gemeente doet en wat de regio doet;
• de stand: in overweging, in voorbereiding, in actie of voltooid;
• de termijn: direct, binnen zes maanden of binnen een jaar;
• het aandachtspunt, in een zin.

Zet niets in megawatt dat nog niet in een contract of een rapport van de netbeheerder staat. Een kansenregister zonder MW is eerlijker dan een optelsom van schattingen. De regio organiseert samenhang en voortgang. De netbeheerder blijft verantwoordelijk voor de techniek en voor de afspraken met klanten.