Welke maatregel tegen netcongestie werkt deze winter, en welke pas over jaren?

Een bestuur vraagt bijna altijd hetzelfde: wat kan deze winter? Het eerlijke antwoord is dat sommige maatregelen in weken werken en andere jaren nodig hebben. Zet ze daarom naast elkaar.

Blauw: wat u met bedrijven en de netbeheerder regelt. Donker: verzwaring of nieuwbouw van het net. Elke regel zegt wat de maatregel vraagt.

1. Weken tot maanden

   als het aanbod er is

   • Gehuurde containerbatterijeen kavel met een aansluiting
   • Tijdsblokcontractde netbeheerder moet het in uw gebied aanbieden
   • Slim en netbewust ladenafspraken met de laadpaalexploitant

2. Binnen een jaar

   met bedrijven samen

   • Flex bij bedrijvenkwartierdata en bedrijven die willen schuiven
   • Batterij achter de metereen bedrijf dat de batterij plaatst
   • Groepscontract op een terreinbedrijven die samen een contract tekenen

3. Jaren

   vaak met de vergunning of de grond als kritiek pad

   • Batterij bij het stationgrond bij het station en een vergunning
   • Gasgeneratoren via een regionale flextendereen flextender van de netbeheerder in uw regio en een vergunning
   • Transformator verzwarenruim een jaar, als het in de planning staat
   • Station uitbreidencirca 5 jaar, met grond en vergunning
   • Nieuw HS/MS-stationcirca 10 jaar, met een ruimtelijke procedure

Wat u kunt doen: begin met wat in de eerste twee banden staat. Dat loopt naast de verzwaring en wacht er niet op.

Indicatie per maatregel. Verzwaring: kengetal uit de praktijk; vraag de planning voor uw station bij de netbeheerder.

Als de netbeheerder het contract in uw gebied aanbiedt en er een kavel met aansluiting is.

• Gehuurde containerbatterij. Een batterij op een kavel of bouwplaats die op de piek invoedt. Snel te plaatsen, mits er een plek en een aansluiting zijn. Een overbrugging, geen eindoplossing.
• Tijdsblokcontract. Bedrijven die 's nachts of in het weekend kunnen draaien, krijgen sneller een aansluiting. Dit is een contract, geen bouwwerk.
• Slim laden. Publieke laadpalen die buiten de avondpiek laden. Dat regelt u met de exploitant en in de laadconcessie.

• Flex bij bedrijven. Gesprekken, kwartierdata (het verbruik per kwartier), een contract voor congestiemanagement. Een bedrijf beslist niet in een week.
• Batterij achter de meter. Bij een bedrijf, om de eigen piek af te vlakken. Kleiner en minder vergunningplichtig dan bij het station.
• Groepscontract. Bedrijven op een terrein die hun ruimte delen. De organisatie kost de meeste tijd: een coöperatie of afspraak tussen de bedrijven.

• Grote batterij bij het HS/MS-station. Dat is het station dat hoogspanning omzet naar 10 kV voor de wijken. Tientallen MW, met eigen aansluiting.
• Tijdelijke gasgeneratoren via een flextender van de netbeheerder in uw regio. Een flextender is een uitvraag waarmee de netbeheerder regelbaar vermogen inkoopt. Stedin en TenneT deden dat in 2024 in Utrecht. De netbeheerder contracteert vermogen dat op het kritieke uur invoedt.
• Nieuwe gasturbines of vaste centrales. Zelden een gemeentelijke keuze, wel een gemeentelijke vergunning.

Bij de lange maatregelen is de techniek zelden het probleem. Een batterij is in maanden gebouwd. De vergunning duurt langer.

Daar komen vier sporen samen:

• De omgevingsvergunning. Past de batterij in het omgevingsplan, of is een afwijking nodig?
• Stikstof. Bouw en gebruik worden doorgerekend met AERIUS, het rekenprogramma voor stikstof van het RIVM. Sinds de Porthos-uitspraak (Raad van State, 2022) telt ook de bouwfase. AERIUS rekent tot 0,005 mol per hectare per jaar. Rekent uw project daarboven, dan is meestal een natuurvergunning nodig. Die ondergrens staat politiek ter discussie; vraag de provincie welke grens geldt op het moment van uw aanvraag.
• Geluid. Omvormers en koeling maken geluid, ook 's nachts.
• Brandveiligheid. PGS 37-2 is het richtsnoer voor energieopslagsystemen bij vergunning of maatwerk.

Wie pas begint als de netbeheerder tendert, is te laat. Een kavel met een verkende vergunningsroute maakt het verschil. Dat werk ligt bij de gemeente en de provincie.

Ook de netbeheerder werkt met lange doorlooptijden. Een verzwaringsproject loopt door drie fasen: initiatie, definitie en ontwerp, en realisatie. Volgens de Stand van de uitvoering van Netbeheer Nederland duurt een nieuw station gemiddeld ongeveer tien jaar, vooral door vergunning en inpassing. De getallen hieronder zijn kengetallen uit de praktijk; vraag de planning voor uw station bij de netbeheerder.

Type verzwaring	Doorlooptijd, orde van grootte
Transformator verzwaren	ruim een jaar
Bestaand station uitbreiden	circa vijf jaar
Nieuw HS/MS-station	circa tien jaar

Bij een nieuw station gaat veel tijd naar grond en vergunning. Ook daar kan de gemeente tijd winnen.

Soms bepaalt één onderdeel de grens: een vermogensschakelaar of een rail. Dat onderdeel los vervangen geeft dan eerder ruimte dan het hele pakket. Daarvoor is geen doorlooptijd gepubliceerd. Het is een goede vraag aan de netbeheerder.

Begin bij de korte maatregelen, zodat er deze winter iets gebeurt. Start tegelijk het vergunningswerk voor de lange. Wijs per maatregel één eigenaar aan. En volg de voortgang in een netmonitor, zodat het bestuur ziet welke stap stil ligt.

Zo'n overzicht past op één pagina. Het laat het bestuur zien dat er deze winter iets gebeurt, en dat het lange werk nu moet beginnen. Dat voorkomt dat alle aandacht naar de snelle maatregelen gaat.