Waarom gebeurt netbewust bouwen nog niet?

Iedereen wil het. Toch gebeurt het nauwelijks. Netbewust bouwen loopt vast op drie plekken tegelijk, en die moet u apart bekijken.

De ruimte zit in het gebied en in de eigen rol als grondeigenaar. Daar heeft de gemeente meer in handen dan vaak gedacht.

• Eisen stellen aan een gebied. Een buurtbatterij, collectieve warmte of een laadplein met één aansluiting. Dat gaat over de inrichting van het gebied, niet over de woning.
• Vragen en belonen in eigen projecten en tenders. Een netbewust energieconcept als gunningscriterium, met punten. Vastgelegd in de anterieure overeenkomst.
• Meedoen aan pilots voor netneutrale nieuwbouw. Netbeheerders en het Rijk zoeken projecten om mee te leren. Zo bouwt u ervaring op.

Een voorbeeld uit de praktijk van tenders: geef punten voor een piek per woning onder een afgesproken waarde, en laat de bouwer zelf kiezen hoe. Met thuisbatterijen, warmtepompen die voorverwarmen of slim laden. Dan legt u geen techniek vast en blijft de concurrentie open.

Een eenzijdige eis aan de woning in het omgevingsplan. Die houdt geen stand, omdat de landelijke bouwregels uitputtend zijn. Een ontwikkelaar kan zo'n eis aanvechten. Vaak met succes.

Ook een technische eis zonder afspraak met de netbeheerder werkt slecht. Als de netbeheerder het effect niet meerekent, wint de wijk er geen aansluitruimte mee.

Naast de woningen groeit publiek laden. Die vraag is beter te sturen dan die van een huishouden. De gemeente gunt de laadconcessie zelf. Slim en netbewust laden kan daar punten krijgen.

Een pilot met publieke laadpalen in de provincie Utrecht wijst die kant op. Volgens Solar Magazine (augustus 2026) zakte daar de winterse avondpiek met bijna de helft; een primaire bron van de pilot hebben wij nog niet gezien. Het precieze effect hangt af van het aantal palen en het gedrag van de rijders.

Netbewust bouwen geeft geen voorrang. Het ACM-prioriteringskader wel, maar op een andere grond. Het codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken 2025 regelt de volgorde van transportverzoeken in een congestiegebied (een gebied waar het net vol is). Categorie 2 is veiligheid, waaronder defensie. Categorie 3 zijn basisbehoeften, waaronder woningbouw.

Dat betekent niet dat elk woningbouwproject vooraan staat. De netbeheerder toetst per aanvraag. Het loont om dat vroeg met de netbeheerder te bespreken, nog voor de tender uitgaat.

Netbewust bouwen betekent: de wijk zo inrichten dat de piek op het net lager is. Netneutraal gaat verder: de wijk vraagt op het drukste moment geen extra vermogen van het net. Netneutraal is lastiger en duurder. Voor de meeste gemeenten is netbewust bouwen de realistische eerste stap.

Kies één project dat binnen twee jaar in de tender gaat. Leg daar de afspraken vast: een piek per woning als gunningscriterium, een gebiedsvoorziening in de anterieure overeenkomst, en een vroeg gesprek met de netbeheerder over het voedingsgebied (het deel van de gemeente dat aan hetzelfde station hangt). Wat in dat project werkt, neemt u mee naar het volgende. Zo groeit een eigen werkwijze, zonder te wachten op het Rijk.