Welke soorten netcongestie zijn er, en wat helpt per soort?

"Het net is vol" klinkt als één probleem. Dat is het niet. Er zijn vier soorten, en een vijfde die vaak vergeten wordt. Per soort helpt iets anders. Wie de soort niet kent, kiest al snel de verkeerde maatregel.

De opbouw is per soort gelijk: wat er gebeurt, de oorzaak, en wat helpt.

Een kabel, rail of transformator wordt te warm. Elk onderdeel heeft een maximale stroom. Gaat er langer meer doorheen, dan veroudert het onderdeel snel of valt het uit.

Oorzaak: meer vraag of meer opwek dan het onderdeel kan dragen, meestal op een paar piekuren per jaar.

Wat helpt: een zwaarder of extra onderdeel. Tot dat er is: minder vragen op de piek. Denk aan flex bij bedrijven, slim laden of een batterij die op het kritieke uur invoedt.

De spanning moet binnen een band van plus of min 10 procent blijven. Aan het eind van een lange kabel zakt hij bij veel afname. Bij veel zon stijgt hij juist.

Oorzaak: lange kabels, veel stroom, of veel zonnepanelen op één streng. Vaak landelijk gebied of de rand van een wijk.

Wat helpt: een extra kabel, een netstation dichterbij, de spanning regelen met een regelbare transformator, of opslag in de wijk.

Het net werkt normaal goed. Maar valt er een onderdeel uit, dan moet de rest het overnemen. In een middenspanningsring (de 10 kV-kabel die langs de netstations in de wijk loopt) mogen de twee helften daarom samen niet meer dragen dan de zwakste kabel aankan.

Oorzaak: de groei zit in de reserve die de netbeheerder vrijhoudt voor storingen.

Wat helpt: een extra onderdeel, zodat de reserve terugkomt. Tijdelijk kan de netbeheerder de reserve deels loslaten, met klanten die bij een storing mogen worden afgeschakeld. Dat gebeurt via een non-firm contract.

Het lokale net kan meer. Maar van het landelijke net komt niet meer binnen, omdat de 150 kV-ring of het koppelpunt met 380 kV (de plek waar het regionale net aan het landelijke net hangt) vol is.

Oorzaak: de vraag in de hele regio groeit sneller dan TenneT kan uitbreiden.

Wat helpt: uitbreiding door de landelijke netbeheerder, wat jaren duurt. Tot die tijd: batterijen of generatoren die op het kritieke uur in de regio invoeden, en congestiemanagement bij grote afnemers.

Soms is de grens geen warmte en geen spanning. Een kortsluiting moet snel en veilig worden afgeschakeld. Is het kortsluitvermogen (de stroom die bij een kortsluiting loopt) op een rail te hoog, of is een ring zo lang dat de beveiliging een fout niet meer goed ziet, dan is dat de grens. Ook een zekering die bij een fout moet afschakelen, kan beperkend zijn.

Oorzaak: veel opwek of zware aansluitingen op één rail, of ringen die in de loop der jaren lang zijn geworden.

Wat helpt: andere beveiliging, een rail splitsen of een ring inkorten. Hier helpt een batterij niet.

Dezelfde soort ziet er per netvlak (laag van het net) anders uit. Deze tabel helpt bij het gesprek met de netbeheerder.

Netvlak	Welk criterium telt	Meest voorkomende soort	Wie lost het op
150/380 kV	transportvermogen per koppelpunt, n-1	te weinig van bovenaf	TenneT
HS/MS-station	transformatorvermogen, rail, n-1	thermisch, reserve	regionale netbeheerder
MS-ring (10 kV)	stroom per helft, spanningsband	reserve, spanning	regionale netbeheerder
MS/LS en straat (0,4 kV)	wijktrafo, kabel, spanningsband	thermisch, spanning	regionale netbeheerder

Stel dat het knelpunt in uw gemeente van bovenaf komt. Dan helpt een nieuwe wijktrafo niets. Zit het in de straat, dan lost een batterij bij het HS/MS-station het niet op. Het loont om eerst de soort en het netvlak te weten. De netbeheerder kan dat meestal per station vertellen.