Hoe blijft u woningen bouwen als het net vol is?
Een gemeente kan netbewust bouwen niet afdwingen met een eis aan de woning in het omgevingsplan, want het Besluit bouwwerken leefomgeving legt die eisen landelijk vast. Het kan wel via tenders, gronduitgifte, de anterieure overeenkomst en eisen aan het gebied, zoals een buurtbatterij of een laadplein met een aansluiting.
Doorbouwen lukt via de grond, de tender en het gebied. Een eis aan de woning laat het Besluit bouwwerken leefomgeving niet toe.
Voor uw woningbouw: Een gemeente verlaagt de piek van een nieuwe wijk via tender, gronduitgifte en de anterieure overeenkomst; een eis aan de woning in het omgevingsplan houdt geen stand.
Rekenvoorbeeld met kengetallen, geen meting
Rekenvoorbeeld: zo komt een nieuwe wijk van 300 woningen onder de grens van twee wijktrafo's.
Waarom netbewust bouwen nog niet vanzelf gebeurt
Een wethouder wil doorbouwen. De netbeheerder zegt dat het netstation (de transformator in de wijk) vol is. Daartussen ligt een vraag die niemand eigenaar heeft: wie zorgt ervoor dat een nieuwe wijk op het drukste uur minder vraagt?
De wet
hoofdzaakHet Besluit bouwwerken leefomgeving, de opvolger van het Bouwbesluit, legt de eisen aan een woning landelijk vast. Een gemeente kan er niets bovenop zetten. Ook niet via een privaatrechtelijke afspraak over de woning: dat verbod stond in artikel 122 Woningwet en staat nu in artikel 23.7 Omgevingswet.
De praktijk
speelt meeWoningen zijn kleinverbruikers en staan zelf niet op de wachtrij. De beperking zit in netstation en ring (de middenspanningskabel die langs de netstations loopt); netbewust bouwen verkleint de piek en daarmee de verzwaring. Wie de meerkosten draagt, voor een thuisbatterij of een buurtbatterij, is nergens geregeld. Een ontwikkelaar die het uit zichzelf doet, betaalt en wint niets.
Tender en grond
werkt welAfspraken over gebiedsvoorzieningen kunnen in de tender en de anterieure overeenkomst: een plek voor een buurtbatterij, een laadplein. Gaat een afspraak over installaties in de woning, laat dan een jurist toetsen of het een bouwtechnische eis is.
Wat een gemeente nu al kan
Eisen aan het gebied. Een buurtbatterij, collectieve warmte of een laadplein met een aansluiting zijn voorzieningen voor het gebied, geen eis aan de woning. Die kunt u in het omgevingsplan ruimtelijk mogelijk maken en in de grondexploitatie opnemen.
Vragen en belonen in tenders. Geef punten voor een netbewust energieconcept: lagere piek per woning, slim laden, gestuurde warmtepompen. Wie meer doet, scoort hoger.
De anterieure overeenkomst. Hier legt u afspraken over gebiedsvoorzieningen vast. Gaat het om installaties in de woning, laat een jurist dan toetsen of het een bouwtechnische eis is.
Pilots voor netneutrale nieuwbouw. Netbeheerders en provincies zoeken wijken om mee te proberen. Meedoen geeft kennis.
| Maatregel | Wie regelt het | Doorlooptijd |
|---|---|---|
| Netbewust energieconcept in tender en gronduitgifte | gemeente | binnen een jaar, bij de volgende tender |
| Wijk met warmtebuffer of buurtbatterij en kleinere trafo | gemeente, ontwikkelaar en netbeheerder | jaren, mee met de wijk |
| Buurtbudget of groepscontract voor een wijk | netbeheerder, met bewoners of ontwikkelaar | binnen een jaar, als de netbeheerder het in uw gebied aanbiedt |
| Bouwstroombatterij | bouwer | weken tot maanden |
| Netbewust publiek laden in de laadconcessie | gemeente en exploitant | binnen een jaar |
| Hybride warmtepompen centraal sturen | woningcorporatie of aggregator | binnen een jaar |
| Pressure cooker: tweedaagse sessie met bouwer, netbeheerder en gemeente per project | gemeente | weken tot maanden |
Oranje stippel: waar het verbruik boven de grens zat. Blauw: hetzelfde verbruik in de nacht.
- Koelhuis koelt 's nachts voor en laat de koeling op de avond rusten.
- Wagenpark laadt na 22:00 in plaats van bij binnenkomst om 17:00.
- Proces start een paar uur later, als de avondpiek voorbij is.
Voor uw woningbouw: de ruimte die vrijkomt op de avond is precies het uur waarop een nieuwe wijk stroom vraagt.
Wat niet werkt
Een eenzijdige eis aan de woning in het omgevingsplan. Een verplichte thuisbatterij of een laadpaal met piekbegrenzing in het omgevingsplan houdt juridisch geen stand. Het Besluit bouwwerken leefomgeving laat dat niet toe. Een gemeente die het toch in het omgevingsplan zet, loopt het risico dat de rechter die regel vernietigt.
Rekenvoorbeeld: een wijk van 300 woningen
Wat dit betekent voor uw planning
Per wijk weet u dan welke stappen nodig zijn om onder de lijn te blijven. Die stappen schrijft u in de tender en de anterieure overeenkomst. De wijken waar ook de buurtbatterij niet genoeg is, schuift u naar een later opleverjaar, na de verzwaring. Zo wordt het werkbeeld voor de raad een fasering in plaats van een stop.
Wat u nu al kunt
Met wat uw gemeente al heeft, zonder op iemand te wachten.
Neem in uw eerstvolgende woningbouwtender een netbewust energieconcept op als gunningscriterium, met punten voor een lagere piek per woning.
- 2
Leg in de anterieure overeenkomst afspraken vast over gebiedsvoorzieningen, zoals een plek voor een buurtbatterij of een laadplein.
- 3
Reserveer in nieuwe wijken ruimte voor een buurtbatterij of een laadplein met een aansluiting.
- 4
Vraag de netbeheerder per wijk op welk netstation en welke middenspanningsring de nieuwbouw komt.
Wat wij doen
Wij koppelen uw woningbouwplannen aan voedingsgebieden en rekenen per opleverjaar de piek uit, met en zonder netbewust bouwen. U krijgt welke wijk wanneer kan, wat netbewust bouwen en laden aan piek scheelt, en tenderteksten die u direct kunt gebruiken. Vaste prijs 14.950 euro excl. btw per voedingsgebied.
Of en wanneer er ruimte komt, bepaalt de netbeheerder. Wij helpen die ruimte te vinden en te benutten.
Wij leveren geen installaties en beoordelen geen offertes van leveranciers waar wij bij betrokken zijn. Dat staat in elke offerte.
Veelgestelde vragen
Staat uw vraag er niet bij? Stel hem in een gesprek van 30 minuten.
Mag een gemeente in het omgevingsplan een thuisbatterij verplichten?
Nee. De technische eisen aan een woning liggen landelijk vast in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Een gemeente kan er eenzijdig niets bovenop zetten.
Krijgt een netbewust gebouwde wijk voorrang bij de netbeheerder?
Nee, niet als regel. Woningen zijn kleinverbruikers en staan zelf niet op de wachtrij; de beperking zit in netstation en ring. Netbewust bouwen verkleint de piek, en daarmee de verzwaring die nodig is.
Wie betaalt de meerkosten?
Dat is landelijk niet geregeld. In een tender of bij gronduitgifte kunt u het meenemen in de grondprijs of in de gunningscriteria.
Wat is het verschil tussen netbewust en netneutraal bouwen?
Netbewust bouwen verlaagt de piek van een wijk. Netneutraal bouwen gaat verder: de wijk vraagt op het drukste moment geen extra vermogen van het net. Dat tweede kan alleen in pilots met een collectieve voorziening.
Verder lezen
Bronnen (3)
- Rijksoverheid, Besluit bouwwerken leefomgeving, 2024
- Omgevingswet, artikel 23.7 (opvolger van artikel 122 Woningwet), wetten.overheid.nl
- ACM, Codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken 2025